کشیدن دندان؛ دلایل، عوارض و مراقبت های بعد از آن
کشیدن دندان یا خارج کردن دندان، درمانی است که در آن دندانپزشک دندان را از حفره استخوانی خود خارج می‌کند. هدف اصلی در دندانپزشکی، حفظ دندان طبیعی است؛ بنابراین کشیدن دندان معمولاً زمانی انجام می‌شود که دندان با روش‌هایی مانند ترمیم، درمان ریشه، جراحی لثه یا روکش قابل حفظ نباشد، یا باقی‌ماندن آن برای سلامت دهان و دندان مشکل ایجاد کند.
کشیدن دندان می‌تواند به‌صورت ساده یا جراحی انجام شود. در روش ساده، دندان قابل مشاهده است و پس از بی‌حسی موضعی خارج می‌شود. در کشیدن جراحی، مانند برخی دندان‌های عقل نهفته یا دندان‌های شکسته، ممکن است نیاز به برش محدود لثه یا برداشت مقدار کمی از استخوان اطراف دندان باشد.
چه زمانی کشیدن دندان ضروری است؟
دندانپزشک پس از معاینه، عکس‌برداری و بررسی وضعیت لثه و استخوان فک تصمیم می‌گیرد که دندان قابل درمان است یا خیر. مهم‌ترین دلایل کشیدن دندان عبارت‌اند از:
- پوسیدگی شدید که بخش زیادی از تاج یا ریشه دندان را تخریب کرده است.
- عفونت یا آبسه‌ای که با درمان ریشه قابل کنترل نیست.
- شکستگی شدید دندان یا ریشه، به‌ویژه زمانی که امکان ترمیم وجود ندارد.
- بیماری پیشرفته لثه که باعث لق شدن دندان و تحلیل استخوان شده است.
- دندان عقل نهفته یا نیمه‌نهفته‌ای که باعث درد، عفونت یا آسیب به دندان مجاور شده است.
- کمبود فضا در بعضی برنامه‌های درمان ارتودنسی.
- دندان شیری باقی‌مانده‌ای که مانع رویش درست دندان دائمی شده است.
مراحل کشیدن دندان چگونه است؟
پیش از درمان، دندانپزشک سابقه پزشکی، داروهای مصرفی، حساسیت‌ها و شرایطی مانند دیابت، بیماری قلبی یا مصرف داروهای رقیق‌کننده خون را بررسی می‌کند. در صورت نیاز، رادیوگرافی برای مشاهده ریشه‌ها، استخوان فک و محل دندان‌های مجاور انجام می‌شود.
پس از بی‌حسی موضعی، دندانپزشک دندان را با ابزارهای مخصوص و با فشار کنترل‌شده از محل خود خارج می‌کند. در کشیدن جراحی ممکن است دندان به قطعات کوچک‌تر تقسیم شود تا خارج کردن آن با آسیب کمتری انجام شود. پس از اتمام کار، روی محل کشیدن دندان گاز استریل قرار می‌گیرد تا به تشکیل لخته خون کمک کند.
عوارض طبیعی بعد از کشیدن دندان
بروز برخی علائم در چند روز اول طبیعی است و معمولاً با رعایت دستورهای دندانپزشک به‌تدریج بهتر می‌شود:
- درد خفیف تا متوسط پس از برطرف شدن بی‌حسی
- تورم لثه یا صورت، به‌ویژه بعد از کشیدن دندان عقل
- خونابه یا وجود مقدار کمی خون در بزاق
- حساسیت و ناراحتی هنگام جویدن
- محدودیت موقت در باز کردن دهان، مخصوصاً بعد از کشیدن جراحی
- کبودی خفیف صورت در بعضی افراد
تورم معمولاً در ۴۸ تا ۷۲ ساعت اول بیشتر است و سپس روند کاهش پیدا می‌کند. مصرف داروها باید دقیقاً مطابق نسخه یا توصیه دندانپزشک باشد.
مراقبت های بعد از کشیدن دندان
کنترل خونریزی
گاز استریل را طبق توصیه دندانپزشک روی محل کشیدن نگه دارید و با فشار ملایم دندان‌ها را روی آن ببندید. خونابه خفیف در ساعات اول طبیعی است؛ اما در صورت خونریزی مجدد، روی یک گاز تمیز و کمی مرطوب فشار یکنواخت وارد کنید. راهنمای مراقبت پس از جراحی دندان
در ۲۴ ساعت اول دهان را نشویید
در روز اول از شست‌وشوی شدید دهان، تف کردن با فشار و غرغره‌کردن خودداری کنید؛ زیرا ممکن است لخته خون جابه‌جا شود. پس از گذشت ۲۴ ساعت، در صورت تأیید دندانپزشک می‌توانید دهان را به‌آرامی با آب نمک ولرم شست‌وشو دهید.
از نی و دخانیات استفاده نکنید
مکیدن با نی، سیگار، ویپ و سایر دخانیات می‌تواند به لخته خون آسیب بزند و احتمال درد و تأخیر در ترمیم را افزایش دهد.
تغذیه مناسب داشته باشید
از مایعات و غذاهای نرم و خنک استفاده کنید. از خوراکی‌های سفت، تند، داغ، دانه‌دار و چسبناک پرهیز کرده و غذا را با سمت مقابل محل درمان بجوید.
استفاده از کمپرس سرد
در ۲۴ ساعت اول، کمپرس سرد را به‌صورت متناوب روی پوست صورت قرار دهید. یخ را مستقیم روی پوست نگذارید و آن را در پارچه تمیز بپیچید.
بهداشت و فعالیت روزانه
سایر دندان‌ها را به‌آرامی مسواک بزنید، اما از تماس مستقیم با محل زخم خودداری کنید. همچنین تا یک یا دو روز، ورزش و فعالیت سنگین را محدود کنید.
حفره خشک بعد از کشیدن دندان چیست؟
حفره خشک یا Dry Socket زمانی ایجاد می‌شود که لخته خون در محل کشیدن دندان تشکیل نشود، زودتر از بین برود یا جابه‌جا شود. در این حالت، استخوان و پایانه‌های عصبی محل زخم محافظت کافی ندارند و درد قابل‌توجهی ایجاد می‌شود.
درد حفره خشک معمولاً چند روز بعد از کشیدن دندان شروع یا شدیدتر می‌شود و ممکن است به گوش، فک یا شقیقه همان سمت انتشار پیدا کند. بوی بد دهان، طعم ناخوشایند و خالی به‌نظررسیدن محل کشیدن از دیگر علائم احتمالی هستند.
چه زمانی باید فوراً مراجعه کرد؟
در صورت مشاهده هر یک از موارد زیر، با مطب تماس بگیرید یا برای بررسی مراجعه کنید:
- خونریزی شدید یا خونریزی‌ای که با فشار مستقیم متوقف نمی‌شود
- درد شدید یا دردی که پس از روز دوم یا سوم بیشتر می‌شود
- تورم شدید یا تورمی که رو به افزایش است
- تب، ترشح چرکی یا بوی بد شدید دهان
- بی‌حسی طولانی‌مدت لب، زبان یا چانه
- واکنش دارویی مانند کهیر، تنگی نفس یا تورم غیرعادی
آیا بعد از کشیدن دندان باید جای آن را پر کرد؟
در همه شرایط نیاز به جایگزینی فوری نیست، اما خالی‌ماندن بعضی دندان‌ها می‌تواند در طول زمان باعث حرکت دندان‌های مجاور، به‌هم‌خوردن نحوه جویدن یا تحلیل استخوان شود. بسته به محل دندان و شرایط فک، دندانپزشک ممکن است گزینه‌هایی مانند ایمپلنت دندان، بریج یا پروتز را پیشنهاد دهد.
بهترین زمان و روش جایگزینی دندان کشیده‌شده باید پس از معاینه و بررسی وضعیت استخوان، لثه و سلامت عمومی فرد تعیین شود.
پیشگیری از کشیدن دندان
همیشه نمی‌توان از کشیدن دندان جلوگیری کرد؛ اما درمان زودهنگام مشکلات، شانس حفظ دندان طبیعی را بیشتر می‌کند.
- روزی دو بار مسواک بزنید و از نخ دندان استفاده کنید.
- پوسیدگی، درد دندان و خونریزی لثه را نادیده نگیرید.
- برای معاینه و جرم‌گیری دوره‌ای مراجعه کنید.
- در صورت دندان‌قروچه، از محافظ شبانه استفاده کنید.
- مصرف دخانیات و خوراکی‌های شیرین را کاهش دهید.
- در صورت آسیب یا شکستگی دندان، سریع‌تر مراجعه کنید.
کشیدن دندان در کرج با دکتر مزدک هاشمی
دکتر مزدک هاشمی در کرج پس از بررسی دقیق شرایط دندان، لثه و رادیوگرافی، مناسب‌ترین راه درمان را پیشنهاد می‌دهد. اگر امکان حفظ دندان وجود داشته باشد، ابتدا گزینه‌های درمانی بررسی می‌شوند؛ اما در صورت نیاز به کشیدن دندان، درمان با برنامه‌ریزی دقیق و ارائه دستورهای مراقبتی انجام خواهد شد.
سوالات متداول درباره کشیدن دندان
بعد از کشیدن دندان تا چند ساعت خونریزی طبیعی است؟
خونابه خفیف در ساعات اول و گاهی تا روز اول می‌تواند طبیعی باشد. اما اگر خونریزی شدید است یا با فشار روی گاز تمیز کنترل نمی‌شود، باید با دندانپزشک تماس بگیرید.
بعد از کشیدن دندان چه زمانی می‌توان غذا خورد؟
زمان دقیق به نوع درمان و توصیه دندانپزشک بستگی دارد. معمولاً پس از برطرف شدن بی‌حسی می‌توان غذاهای نرم و خنک مصرف کرد، اما باید از جویدن روی محل کشیدن دندان و خوردن مواد داغ یا سفت پرهیز شود.
آیا درد بعد از کشیدن دندان طبیعی است؟
بله، درد و ناراحتی خفیف تا متوسط در روزهای اول طبیعی است و باید به‌تدریج کاهش پیدا کند. اگر درد بعد از چند روز شدیدتر شد یا با بوی بد دهان همراه بود، احتمال حفره خشک یا عفونت باید بررسی شود.
چه زمانی می‌توان بعد از کشیدن دندان مسواک زد؟
در همان روز می‌توانید دندان‌های دیگر را با احتیاط مسواک بزنید، اما از تماس مستقیم با محل کشیدن دندان خودداری کنید. معمولاً پس از گذشت ۲۴ ساعت می‌توان با نظر دندانپزشک، اطراف محل درمان را با ملایمت تمیز کرد.