ممکن است در یک روز پراسترس متوجه شوید فک خود را محکم گرفته اید، دندان هایتان را روی هم فشار می دهید یا صبح با درد فک و سردرد از خواب بیدار می شوید. این اتفاق برای بسیاری از افراد بدون آنکه متوجه باشند رخ می دهد. ارتباط استرس و دندان قروچه یکی از موضوعات مهم در سلامت دهان و دندان است؛ زیرا ادامه پیدا کردن فشار و ساییدن دندان ها می تواند به مرور به مینای دندان، عضلات فک و حتی ترمیم های دندانی آسیب وارد کند.
با این حال، استرس تنها علت دندان قروچه نیست. براکسیسم یا دندان قروچه یک مشکل چندعاملی است که می تواند با اضطراب، کیفیت خواب، برخی داروها، مصرف زیاد کافئین، سیگار، الکل و بعضی اختلالات خواب ارتباط داشته باشد. به همین دلیل، پیدا کردن علت اصلی قبل از انتخاب روش درمان اهمیت زیادی دارد.
استرس و دندان قروچه چه ارتباطی با هم دارند؟
دندان قروچه یا براکسیسم دقیقا چیست؟
دندان قروچه که در منابع پزشکی با نام Bruxism شناخته می شود، به فشردن، ساییدن یا حرکت دادن دندان ها روی یکدیگر گفته می شود. این رفتار ممکن است زمانی که فرد بیدار است یا هنگام خواب اتفاق بیفتد.
برخی افراد هنگام کار، رانندگی، مطالعه یا قرار گرفتن در موقعیت های پراسترس فک خود را ناخودآگاه منقبض می کنند. گروه دیگری شب ها و هنگام خواب دندان های خود را می سایند و ممکن است تا زمانی که همسرشان صدای دندان قروچه را نشنود یا دندانپزشک آثار ساییدگی را مشاهده نکند، از وجود مشکل مطلع نشوند.
استرس چگونه می تواند باعث فشردن دندان ها شود؟
بدن در شرایط تنش و فشار روانی وارد حالت آماده باش می شود. در این وضعیت، افزایش فعالیت بعضی عضلات کاملا طبیعی است. عضلات فک نیز می توانند تحت تاثیر این تنش قرار بگیرند. به همین دلیل بعضی افراد هنگام نگرانی، عصبانیت، تمرکز شدید یا فشار کاری متوجه می شوند که دندان های خود را محکم روی یکدیگر نگه داشته اند.
طبق اطلاعات منتشر شده توسط موسسه ملی تحقیقات دندان و جمجمه و صورت آمریکا عوامل روانی اجتماعی مانند استرس، ناراحتی و تنش عصبی می توانند در بروز براکسیسم نقش داشته باشند.
دندان قروچه بیداری با دندان قروچه در خواب یکسان نیست
آیا فقط افراد مضطرب دندان قروچه دارند؟
خیر. یکی از اشتباهات رایج این است که هر دندان قروچه ای را مستقیما به استرس نسبت دهیم. در کنار استرس و دندان قروچه عوامل دیگری نیز باید بررسی شوند.
- اضطراب، عصبانیت یا فشار روانی
- اختلالات خواب و در بعضی افراد آپنه خواب
- مصرف زیاد کافئین
- مصرف سیگار و الکل
- برخی داروها
- سابقه خانوادگی دندان قروچه
- بعضی بیماری ها و شرایط پزشکی
دندان قروچه ناشی از استرس چه آسیبی به دندان ها و فک می زند؟
دندان ها برای تحمل نیروهای طبیعی جویدن طراحی شده اند. اما در دندان قروچه، فشار ممکن است برای مدت طولانی تر و خارج از الگوی طبیعی جویدن به دندان ها و عضلات فک وارد شود. اگر این وضعیت شدید یا مداوم باشد، احتمال بروز مشکلات دهان و دندان افزایش پیدا می کند.
مهم ترین نشانه های دندان قروچه
| نشانه | علت احتمالی | چه زمانی بیشتر دیده می شود؟ |
|---|---|---|
| درد و خستگی فک | فعالیت بیش از حد عضلات فک | اغلب صبح یا پس از یک روز پراسترس |
| سردرد ناحیه شقیقه | تنش عضلات فک و اطراف صورت | پس از بیدار شدن یا دوره های استرس |
| حساس شدن دندان ها | ساییدگی مینا یا ایجاد ترک های ریز | هنگام مصرف مواد سرد و گرم |
| کوتاه یا صاف شدن لبه دندان | سایش مکرر سطح دندان ها | در دندان قروچه طولانی مدت |
| شکستن ترمیم یا روکش | وارد شدن نیروی بیش از حد | در موارد شدید براکسیسم |
| درد صورت یا اطراف گوش | فشار عضلات و مفصل فک | در بعضی افراد مبتلا به براکسیسم |
از ساییدگی مینا تا ترک خوردگی دندان
یکی از مهم ترین پیامدهای دندان قروچه طولانی مدت، ساییده شدن سطح دندان است. با از بین رفتن تدریجی مینای دندان، لایه های داخلی تر ممکن است بیشتر در معرض تحریک قرار بگیرند و حساسیت دندان افزایش پیدا کند.
در موارد شدیدتر، ترک خوردن یا لب پر شدن دندان و آسیب به پرکردگی، روکش یا سایر ترمیم ها نیز ممکن است دیده شود. اگر دندان به علت دندان قروچه دچار شکستگی یا تخریب قابل توجه شده باشد، دندانپزشک پس از معاینه ممکن است از درمان های ترمیمی یا پروتزی استفاده کند. برای آشنایی بیشتر می توانید صفحه خدمات پروتز دندان را مشاهده کنید.
آیا دندان قروچه می تواند باعث درد فک شود؟
بله. فشردن مداوم دندان ها می تواند عضلات جونده را خسته و دردناک کند. بعضی افراد علاوه بر درد فک، احساس درد در صورت، اطراف گوش یا شقیقه ها دارند.
همچنین ممکن است مفصل گیجگاهی فکی یا TMJ تحت فشار قرار بگیرد. البته هر صدای تق تق فک به معنی بیماری نیست و وجود صدا بدون درد یا محدودیت حرکت همیشه نیازمند درمان نیست.
نشانه هایی که نباید نادیده بگیرید
گاهی فرد تصور می کند دردش فقط ناشی از استرس است، در حالی که ممکن است همزمان پوسیدگی، التهاب عصب، ترک دندان یا مشکل دیگری وجود داشته باشد. تشخیص علت درد بدون معاینه دقیق همیشه امکان پذیر نیست.
اگر دندان درد ادامه دار دارید، بسته به شرایط ممکن است بررسی پالپ و ریشه دندان نیز لازم باشد. برای آشنایی با این خدمات می توانید صفحه درمان ریشه دندان را ببینید.
چگونه استرس و دندان قروچه را کنترل کنیم؟
کنترل استرس و دندان قروچه معمولا با یک راهکار واحد انجام نمی شود. برنامه مناسب باید بر اساس شدت ساییدگی، زمان وقوع براکسیسم، وضعیت دندان ها، کیفیت خواب، داروهای مصرفی و عوامل زمینه ای انتخاب شود.
مرحله اول؛ تشخیص درست قبل از درمان
دندانپزشک معمولا سطح دندان ها، ترمیم ها، عضلات فک و مفصل فک را بررسی می کند و درباره درد، زمان بروز علائم، کیفیت خواب، داروهای مصرفی و عوامل استرس زا سوال می پرسد.
در بعضی افراد که احتمال اختلالات خواب مطرح باشد، ممکن است ارزیابی توسط متخصص خواب یا انجام تست خواب نیز پیشنهاد شود.
شناسایی ساییدگی، ترک، شکستگی یا آسیب ترمیم ها
ارزیابی درد، حساسیت، خستگی یا محدودیت حرکتی
بررسی استرس، مصرف کافئین، داروها و کیفیت خواب
محافظت از دندان ها و مدیریت عوامل زمینه ای
نایت گارد چه کمکی می کند؟
یکی از ابزارهایی که ممکن است برای برخی بیماران تجویز شود، نایت گارد یا اسپلینت دندانی است. این وسیله بین دندان های بالا و پایین قرار می گیرد و می تواند از تماس مستقیم و ساییدگی بیشتر دندان ها جلوگیری کند.
آیا محافظ های آماده داروخانه کافی هستند؟
محافظ های آماده ممکن است از نظر اندازه، ضخامت و نحوه تماس دندان ها با یک محافظ اختصاصی متفاوت باشند. در فردی که درد فک، ترمیم های دندانی یا دندان قروچه شدید دارد، بهتر است قبل از استفاده طولانی مدت از هر وسیله ای معاینه انجام شود.
کاهش استرس چه تاثیری دارد؟
زمانی که استرس یکی از عوامل تشدید کننده باشد، مدیریت آن می تواند به کاهش دفعات یا شدت فشردن دندان ها کمک کند. منابعی مانند Mayo Clinic به روش هایی مانند فعالیت بدنی، مدیتیشن، بهبود خواب و تکنیک های آرام سازی اشاره می کنند.
- داشتن برنامه خواب منظم
- کاهش مصرف کافئین به خصوص ساعات پایانی روز
- استفاده از تمرین های تنفس و ریلکسیشن
- ورزش منظم متناسب با شرایط جسمی
- توجه آگاهانه به وضعیت فک هنگام کار و تمرکز
- پرهیز از جویدن طولانی آدامس در صورت درد فک
- رسیدگی به عوامل اضطراب زا در صورت نیاز با کمک متخصص
یک تمرین ساده برای دندان قروچه در طول روز
در حالت استراحت طبیعی، لازم نیست دندان های بالا و پایین دائما روی یکدیگر فشار داشته باشند. اگر هنگام کار یا تمرکز متوجه می شوید دندان هایتان را به هم می فشارید، چند بار در روز وضعیت فک خود را بررسی کنید.
آیا تزریق بوتاکس برای دندان قروچه لازم است؟
در بعضی موارد شدید و مقاوم، پزشک ممکن است درمان های دیگری را در نظر بگیرد. تزریق بوتولینوم توکسین یکی از روش هایی است که در برخی بیماران برای کاهش فعالیت عضلات فک بررسی می شود؛ اما این روش برای همه افراد مناسب نیست و معمولا اولین گزینه درمانی محسوب نمی شود.
انتخاب درمان باید بعد از تشخیص علت، شدت علائم و بررسی شرایط فرد انجام شود و استفاده خودسرانه از دارو یا درمان های تزریقی توصیه نمی شود.
اگر دندان ها بر اثر دندان قروچه کوتاه یا لب پر شده باشند چه می شود؟
ابتدا باید عامل ایجاد فشار کنترل شود. سپس بسته به میزان آسیب، ممکن است بازسازی لبه دندان، ترمیم، روکش یا درمان های زیبایی و ترمیمی در نظر گرفته شوند.
در مواردی که ساییدگی دندان ظاهر لبخند را نیز تغییر داده است، می توانید با خدمات دندانپزشکی زیبایی و طراحی لبخند آشنا شوید. انتخاب درمان زیبایی قبل از کنترل دندان قروچه می تواند باعث وارد شدن فشار مجدد به ترمیم ها شود؛ بنابراین ترتیب درمان اهمیت دارد.
ارتباط استرس و دندان قروچه واقعی است، اما نباید همه موارد براکسیسم را تنها به استرس نسبت داد. دندان قروچه می تواند در خواب یا بیداری اتفاق بیفتد و در صورت شدید بودن باعث ساییدگی مینای دندان، حساسیت، ترک یا شکستگی دندان، درد فک و سردرد شود.
اگر استرس یکی از عوامل تشدید کننده باشد، اصلاح سبک زندگی و مدیریت فشار روانی می تواند بخشی از برنامه کنترل باشد. در کنار آن ممکن است محافظ دندانی، درمان آسیب های ایجاد شده یا بررسی اختلالات خواب لازم باشد.
مهم ترین نکته این است که قبل از انتخاب درمان، علت و شدت مشکل توسط دندانپزشک بررسی شود.
آیا استرس واقعا باعث دندان قروچه می شود؟
از کجا بفهمیم شب ها دندان قروچه داریم؟
آیا دندان قروچه باعث شکستن دندان می شود؟
آیا نایت گارد دندان قروچه را برای همیشه درمان می کند؟
آیا دندان قروچه با آپنه خواب ارتباط دارد؟
برای دندان قروچه باید به دندانپزشک مراجعه کنیم یا روانشناس؟
دریافت نوبت دندانپزشکی
National Institute of Dental and Craniofacial Research - Bruxism
Mayo Clinic - Teeth Grinding (Bruxism)
Cleveland Clinic - Bruxism