آبسه دندان چیست و چه زمانی خطرناک میشود؟
آبسه دندان یک تجمع چرکی ناشی از عفونت باکتریایی است که ممکن است کنار ریشه دندان، داخل لثه یا در بافت نگهدارنده دندان شکل بگیرد. این مشکل خود به خود درمان نمیشود و حتی اگر درد آن موقتاً کاهش پیدا کند، منبع عفونت میتواند همچنان فعال باشد. شناخت علائم آبسه دندان و مراجعه به موقع، از گسترش عفونت و از دست رفتن دندان جلوگیری میکند.
آبسه دندان معمولاً در پی پوسیدگی عمیق، ترک یا شکستگی دندان، درمان ناقص قبلی، ضربه یا بیماری لثه ایجاد میشود. باکتریها از راه بخش آسیب دیده وارد پالپ یا بافت لثه میشوند و بدن برای مقابله با عفونت، چرک تولید میکند. فشار این تجمع چرکی میتواند درد ضربان دار، تورم و حساسیت هنگام جویدن ایجاد کند.
آبسه دندان چیست و چه علائمی دارد؟
در آبسه دندان، عفونت در فضای بسته اطراف دندان یا لثه جمع میشود. شدت درد همیشه نشان دهنده شدت عفونت نیست؛ گاهی با مرگ عصب یا تخلیه چرک، درد کمتر میشود اما عفونت باقی میماند. بنابراین ترکیدن آبسه دندان یا قطع ناگهانی درد به معنی درمان شدن نیست.
علائم شایع آبسه دندان
- درد مداوم یا ضربان دار که ممکن است به گوش، فک یا گردن انتشار پیدا کند
- حساسیت دندان به فشار، جویدن، گرما یا سرما
- تورم و قرمزی لثه یا ایجاد برجستگی شبیه جوش روی لثه
- طعم بد دهان، بوی بد دهان یا خروج مایع بدبو و شور
- تورم صورت یا فک و حساس شدن غدد لنفاوی زیر فک یا گردن
- تب، احساس ضعف یا بدحالی در عفونتهای شدیدتر
انواع آبسه دندان چه تفاوتی دارند؟
آبسه پری اپیکال
در نوک ریشه دندان ایجاد میشود و اغلب نتیجه پوسیدگی عمیق، آسیب پالپ یا ترک دندان است. درمان آن معمولاً به پاکسازی منبع عفونت با درمان ریشه، تخلیه یا در موارد غیرقابل حفظ، کشیدن دندان نیاز دارد.
آبسه پریودنتال
در بافت و پاکت اطراف دندان شکل میگیرد و بیشتر با بیماری لثه ارتباط دارد. پاکسازی ناحیه، تخلیه و بررسی وضعیت استخوان و لثه بخش مهم درمان است.
آبسه لثه
عفونت محدود بافت لثه است و ممکن است بر اثر گیر کردن جسم خارجی مانند پوسته خوراکی در لثه ایجاد شود. تشخیص نوع آبسه فقط با معاینه و در صورت نیاز رادیوگرافی ممکن است.
علت آبسه دندان چیست؟
پوسیدگی درمان نشده شایعترین مسیر ورود باکتری به پالپ است، اما تنها علت نیست. ترک دندان، شکستگی ترمیم، ضربه، درمان ریشه ناموفق، تجمع پلاک و جرم، پاکت عمیق لثه و ضعف در رعایت بهداشت دهان نیز خطر عفونت را بیشتر میکنند. خشکی دهان، مصرف زیاد مواد قندی و بعضی بیماریها یا داروهایی که ایمنی بدن را کاهش میدهند نیز میتوانند زمینه را مستعدتر کنند.
آبسه دندان چه زمانی خطرناک میشود؟
عفونت دندان میتواند از اطراف ریشه یا لثه به استخوان فک و فضاهای نرم صورت و گردن گسترش پیدا کند. در موارد نادر اما جدی، عفونت منتشر شده میتواند راه تنفسی یا سلامت عمومی را تهدید کند. به همین دلیل وجود نشانههای زیر نیا زمند ارزیابی فوری است.
| وضعیت | نشانهها | اقدام مناسب |
|---|---|---|
| نیاز به مراجعه سریع دندانپزشکی | درد ضربان دار، جوش روی لثه، تورم موضعی، درد هنگام جویدن، طعم بد دهان | در اولین زمان ممکن برای معاینه و درمان منبع عفونت اقدام کنید. |
| نیاز به ارزیابی فوری | تب، بدحالی، تورم قابل توجه صورت یا فک، باز نشدن طبیعی دهان، تورم رو به افزایش | همان روز با دندانپزشک یا مرکز درمانی تماس بگیرید. |
| اورژانس پزشکی | مشکل تنفس یا بلع، تورم گردن یا اطراف چشم، گیجی، خواب آلودگی غیرعادی یا بدتر شدن سریع حال عمومی | فوراً به اورژانس مراجعه کنید. |
آیا ترکیدن آبسه دندان خطر را برطرف میکند؟
خیر. با تخلیه خود به خودی چرک ممکن است فشار و درد کمتر شود، اما مسیر ورود باکتری و بافت عفونی همچنان باقی است. آبسه را در خانه فشار ندهید و سوراخ نکنید؛ این کار میتواند بافت را آسیب بزند یا عفونت را پخش کند. حتی پس از تخلیه، معاینه و درمان قطعی ضروری است.
آیا آبسه دندان بدون درد هم ممکن است؟
بله. آبسه مزمن گاهی درد کمی دارد و فقط با یک برجستگی روی لثه، ترشح دورهای، بوی بد دهان یا تغییر رنگ دندان دیده میشود. نبود درد دلیل بی خطر بودن نیست. رادیوگرافی میتواند ضایعه اطراف ریشه یا تحلیل استخوان را نشان دهد.
درمان آبسه دندان چگونه انجام میشود؟
هدف درمان آبسه دندان فقط کاهش درد نیست؛ باید چرک تخلیه و منبع عفونت برطرف شود. انتخاب روش به محل آبسه، قابلیت حفظ دندان، وضعیت لثه، شدت انتشار عفونت و سلامت عمومی بیمار بستگی دارد.
آیا برای درمان آبسه دندان آنتی بیوتیک لازم است؟
آنتی بیوتیک برای همه آبسههای دندانی لازم نیست و به تنهایی معمولاً منبع عفونت داخل دندان را از بین نمیبرد. دندانپزشک ممکن است در صورت تب، بدحالی، انتشار عفونت، تورم گسترده یا بعضی شرایط پزشکی آنتی بیوتیک تجویز کند. راهنمای انجمن دندانپزشکی آمریکا نیز بر درمان دندانپزشکی عامل عفونت و پرهیز از مصرف غیرضروری آنتی بیوتیک تاکید دارد. نوع و مقدار دارو باید با توجه به شرایط فرد، حساسیت دارویی و نظر پزشک تعیین شود؛ بنابراین از مصرف خودسرانه آموکسی سیلین، مترونیدازول یا داروهای باقی مانده پرهیز کنید.
چگونه از آبسه دندان پیشگیری کنیم؟
مسواک زدن دو بار در روز با خمیر دندان حاوی فلوراید، تمیز کردن فضای بین دندانها، محدود کردن مصرف مکرر مواد شیرین، معاینه دورهای و درمان زودهنگام پوسیدگی احتمال آبسه دندان را کاهش میدهد. اگر ترمیم یا روکش شکسته، درد هنگام گاز زدن، تورم لثه یا دندان ترک خورده دارید، بررسی زودهنگام از رسیدن عفونت به مراحل پیچیده جلوگیری میکند.
آبسه دندان یک عفونت قابل درمان اما بالقوه جدی است. درد ضربان دار، تورم، جوش لثه و طعم بد دهان از نشانههای رایج آن هستند. کاهش درد یا ترکیدن آبسه دندان به معنی پایان عفونت نیست. درمان قطعی با تشخیص منبع و اقداماتی مانند تخلیه، درمان ریشه، درمان لثه یا در موارد خاص کشیدن دندان انجام میشود. در صورت تورم صورت یا گردن، تب و بدحالی، مشکل در بلع یا تنفس باید فوراً برای دریافت مراقبت اقدام کرد.