عقب رفتن لثه یا تحلیل لثه زمانی اتفاق می افتد که بافت لثه از موقعیت طبیعی خود روی دندان فاصله بگیرد و بخش بیشتری از دندان یا ریشه آن نمایان شود. این اتفاق ممکن است در ابتدا فقط یک تغییر ظاهری کوچک به نظر برسد، اما در بعضی افراد با حساسیت دندان، التهاب، خونریزی یا مشکلات بافت های نگهدارنده دندان همراه است. به همین دلیل تشخیص علت عقب رفتن لثه اهمیت زیادی دارد.
نکته مهم: عقب رفتن لثه همیشه به معنی رعایت نکردن بهداشت دهان نیست. مسواک زدن تهاجمی، بیماری های لثه، موقعیت بعضی دندان ها، ضخامت بافت لثه و عوامل فردی می توانند در ایجاد آن نقش داشته باشند.
عقب رفتن لثه چیست و چه علائمی دارد؟
لثه سالم مانند یک پوشش محافظ اطراف دندان قرار می گیرد و بخش ریشه دندان را می پوشاند. در عقب رفتن لثه این بافت به تدریج از محل طبیعی خود فاصله می گیرد و ممکن است قسمتی از ریشه دندان در معرض محیط دهان قرار گیرد.
این تغییر ممکن است تنها یک دندان را درگیر کند یا در چند دندان دیده شود. شدت آن نیز در افراد مختلف متفاوت است. عقب رفتن لثه می تواند به آرامی ایجاد شود؛ به همین دلیل بعضی افراد تا زمانی که دندان هایشان حساس یا ظاهرا بلندتر نشده اند متوجه آن نمی شوند.
نشانه های عقب رفتن لثه را چگونه تشخیص دهیم؟
تفاوت عقب رفتن لثه و بیماری لثه چیست؟
این دو اصطلاح دقیقا یک مفهوم ندارند. بیماری پریودنتال می تواند یکی از دلایل عقب رفتن لثه باشد، اما همه افرادی که دچار تحلیل لثه هستند الزاما بیماری پیشرفته لثه ندارند.
برای مثال، مسواک زدن بسیار محکم یا بعضی عوامل آناتومیک نیز می توانند باعث تغییر خط لثه شوند. از طرف دیگر، بیماری پریودنتال می تواند با التهاب و تخریب بافت های اطراف دندان همراه باشد و در مراحل پیشرفته باعث تحلیل لثه و استخوان شود.
| نشانه | چه چیزی ممکن است مشاهده شود؟ | اقدام مناسب |
|---|---|---|
| تغییر جزئی خط لثه | بلندتر دیده شدن یک دندان | بررسی در معاینه دندانپزشکی |
| حساسیت دندان | درد کوتاه با سرما، گرما یا شیرینی | بررسی ریشه و علت حساسیت |
| خونریزی لثه | خون هنگام مسواک یا نخ دندان | بررسی التهاب و بیماری لثه |
| لق شدن دندان | حرکت غیر طبیعی دندان | مراجعه سریع به دندانپزشک |
اگر عقب رفتن لثه همراه با لق شدن دندان، خونریزی مکرر، تورم، درد یا ترشح باشد، بهتر است بررسی دندانپزشکی را به تعویق نیندازید.
علت عقب رفتن لثه چیست؟
برای درمان مناسب، ابتدا باید مشخص شود چرا لثه عقب رفته است. یک روش درمانی واحد برای همه افراد مناسب نیست، زیرا عوامل مختلفی می توانند باعث ایجاد یا تشدید عقب رفتن لثه شوند.
مسواک زدن محکم و روش نادرست مسواک زدن
فشار زیاد هنگام مسواک زدن لزوما باعث تمیزتر شدن دندان ها نمی شود. وارد کردن نیروی بیش از حد به لثه در طولانی مدت می تواند به بافت اطراف دندان آسیب بزند و در برخی افراد در تحلیل لثه نقش داشته باشد.
به جای فشار زیاد، روی روش صحیح و تعداد دفعات مناسب مسواک زدن تمرکز کنید. اگر درباره تعداد مناسب مسواک سوال دارید، راهنمای چند بار در روز مسواک بزنیم را مطالعه کنید.
انجمن دندانپزشکی آمریکا نیز مسواک زدن دو بار در روز با خمیر دندان حاوی فلوراید و تمیز کردن منظم فضای بین دندان ها را از اصول مراقبت از سلامت دهان می داند. برای اطلاعات بیشتر می توانید راهنمای مراقبت از دهان انجمن دندانپزشکی آمریکا را مشاهده کنید.
تجمع پلاک و بیماری های لثه
پلاک میکروبی که به خوبی از سطح دندان و نواحی بین دندانی پاک نشود می تواند باعث التهاب لثه شود. در صورت پیشرفت بیماری پریودنتال، بافت و استخوان حمایت کننده دندان نیز ممکن است آسیب ببینند و عقب رفتن لثه ایجاد یا تشدید شود.
در صورت تشکیل جرم، مسواک به تنهایی قادر به حذف کامل آن نیست و ممکن است پاکسازی حرفه ای لازم باشد. اگر در مورد تاثیر جرم گیری روی دندان نگرانی دارید، مقاله آیا جرم گیری دندان ضرر دارد؟ می تواند اطلاعات بیشتری در اختیارتان قرار دهد.
موقعیت نامناسب بعضی دندان ها
گاهی موقعیت یک دندان در قوس فکی یا ضخامت کم بافت لثه اطراف آن می تواند احتمال بروز تحلیل لثه را افزایش دهد. در چنین شرایطی تشخیص علت فقط با نگاه کردن به ظاهر لثه امکان پذیر نیست و ارزیابی وضعیت دندان و بافت اطراف آن اهمیت دارد.
دندان قروچه و فشارهای غیر طبیعی
دندان قروچه به تنهایی در همه افراد علت مستقیم تحلیل لثه محسوب نمی شود، اما فشارهای غیر طبیعی روی دندان ها می توانند همراه با عوامل دیگر شرایط بافت های اطراف دندان را پیچیده تر کنند. بنابراین اگر فرد همزمان علائم دندان قروچه، سایش دندان یا درد فک دارد، بهتر است این موضوع نیز در معاینه مطرح شود.
مصرف دخانیات
مصرف دخانیات با سلامت ضعیف تر بافت های پریودنتال ارتباط دارد و می تواند خطر بیماری های لثه را افزایش دهد. ترک دخانیات یکی از اقدامات مهم برای حفظ سلامت دهان و لثه است.
عوامل فردی و ژنتیکی
همه افراد ضخامت و فرم یکسانی از بافت لثه ندارند. برخی افراد به صورت طبیعی لثه نازک تری دارند و ممکن است نسبت به عوامل محرک آسیب پذیرتر باشند. به همین دلیل وجود عقب رفتن لثه همیشه به معنی مسواک نزدن یا رعایت نکردن بهداشت نیست.
آیا افزایش سن باعث عقب رفتن لثه می شود؟
شیوع تحلیل لثه در سنین بالاتر بیشتر مشاهده می شود، اما نباید هر نوع عقب رفتن لثه را بخشی اجتناب ناپذیر از افزایش سن دانست. تجمع اثر عوامل مختلف در طول زمان می تواند احتمال مشاهده این مشکل را بیشتر کند.
درمان عقب رفتن لثه و جلوگیری از پیشرفت آن
انتخاب روش درمان عقب رفتن لثه به علت، شدت تحلیل، وضعیت استخوان اطراف دندان، وجود التهاب و میزان حساسیت دندان بستگی دارد. بنابراین اولین مرحله درمان، پیدا کردن عامل ایجاد کننده است.
آیا لثه عقب رفته دوباره رشد می کند؟
در بیشتر موارد، بافت لثه ای که واقعا تحلیل رفته است به طور طبیعی به موقعیت اولیه خود برنمی گردد. با این حال این موضوع به معنی غیر قابل درمان بودن مشکل نیست. می توان علت را کنترل کرد، از پیشرفت تحلیل جلوگیری کرد، حساسیت را کاهش داد و در موارد مناسب با روش های تخصصی بخشی از بافت از دست رفته را بازسازی یا پوشش داد.
در راهنمای پزشکی Cleveland Clinic درباره عقب رفتن لثه نیز توضیح داده شده است که بافت لثه تحلیل رفته به طور طبیعی دوباره رشد نمی کند، اما درمان می تواند از بدتر شدن وضعیت جلوگیری کند.
محصولات خانگی یا خمیر دندان نمی توانند بافت لثه از دست رفته را دوباره رشد دهند. محصولاتی که وعده «رشد مجدد لثه» می دهند نباید جای تشخیص و درمان دندانپزشکی را بگیرند.
روش درمان بر اساس علت انتخاب می شود
اگر فشار زیاد هنگام مسواک زدن در ایجاد مشکل نقش داشته باشد، اصلاح تکنیک مسواک زدن و انتخاب مسواک مناسب اهمیت دارد.
اگر التهاب یا بیماری لثه وجود داشته باشد، جرم گیری، پاکسازی حرفه ای یا درمان های پریودنتال بر اساس شدت بیماری ممکن است توصیه شود.
در صورت نمایان شدن ریشه، دندانپزشک ممکن است بر اساس شرایط بیمار روش هایی برای کاهش حساسیت یا محافظت از سطح ریشه پیشنهاد کند.
در بعضی موارد متوسط یا شدید، متخصص ممکن است جراحی یا پیوند لثه را برای پوشاندن ریشه و افزایش بافت لثه پیشنهاد کند.
پیوند لثه چه زمانی انجام می شود؟
پیوند لثه یکی از روش های شناخته شده برای درمان برخی موارد تحلیل لثه است. در این روش بافت در ناحیه مورد نظر قرار داده می شود تا پوشش و ضخامت بافت اطراف دندان افزایش پیدا کند.
با این حال هر عقب رفتن لثه ای به پیوند نیاز ندارد. تصمیم گیری به مقدار تحلیل، شرایط ریشه، ضخامت بافت، وضعیت استخوان و اهداف درمان بستگی دارد.
چگونه از بیشتر شدن عقب رفتن لثه جلوگیری کنیم؟
آیا دهانشویه برای عقب رفتن لثه مفید است؟
دهانشویه نمی تواند لثه تحلیل رفته را به محل قبلی بازگرداند. در برخی شرایط ممکن است دندانپزشک برای کنترل پلاک یا التهاب استفاده از یک دهانشویه مشخص را توصیه کند، اما انتخاب آن باید متناسب با وضعیت دهان باشد.
چه زمانی باید به دندانپزشک مراجعه کنیم؟
اگر احساس می کنید یکی از دندان های شما بلندتر شده، بخشی از ریشه قابل مشاهده است یا حساسیت جدیدی به سرما و گرما ایجاد شده، بهتر است وضعیت لثه بررسی شود. خونریزی مکرر، تورم، بوی بد مداوم دهان و لق شدن دندان نیز از نشانه هایی هستند که بررسی حرفه ای آنها اهمیت بیشتری دارد.
تشخیص علت عقب رفتن لثه با معاینه دقیق دندان و بافت های اطراف آن امکان پذیر است.
تماس و دریافت نوبتعقب رفتن لثه به حالتی گفته می شود که خط لثه از موقعیت طبیعی خود فاصله می گیرد و ممکن است بخشی از ریشه دندان نمایان شود. بیماری های لثه، مسواک زدن تهاجمی، وضعیت بعضی دندان ها، ضخامت بافت لثه و برخی عوامل دیگر می توانند در بروز آن نقش داشته باشند.
نکته مهم این است که درمان باید بر اساس علت عقب رفتن لثه انتخاب شود. در موارد خفیف ممکن است اصلاح بهداشت دهان و کنترل عامل ایجاد کننده کافی باشد، در حالی که بعضی موارد پیشرفته تر به درمان تخصصی یا پیوند لثه نیاز دارند.